در هر صورت به شك خود اعتنا نكند . 2 - شك بعد از سلام مسأله 1187 - اگر بعد از سلام نماز شك كند كه نمازش صحيح بوده يا نه - مثلا شك كند ركوع كرده يا نه - يا بعد از سلام نماز چهار ركعتي شك كند كه چهار ركعت خوانده يا پنج ركعت ، به شك خود اعتنا نكند ، ومشهور فرموده اند : " اگر هر دو طرف شك أو باطل باشد ، مثلا بعد از سلام نماز چهار ركعتي شك كند كه سه ركعت خوانده يا پنج ركعت ، نمازش باطل است . " ولى اين حكم محل اشكال است ، واحتياط واجب آن است كه يك ركعت ديگر بخواند وبعد از سلام نماز دو سجده ء سهو به جا آورد ، ونماز را هم اعاده نمايد . 3 - شك بعد از وقت مسأله 1188 - اگر بعد از گذشتن وقت نماز شك كند كه نماز خوانده يا نه ، يا گمان كند كه نخوانده ، خواندن آن لازم نيست ، ولى اگر پيش از گذشتن وقت شك كند كه نماز خوانده يا نه ، اگر چه گمان كند كه خوانده است بايد آن نماز را بخواند . مسأله 1189 - اگر بعد از گذشتن وقت شك كند كه نماز را درست خوانده يا نه ، به شك خود اعتنا نكند . مسأله 1190 - اگر بعد از گذشتن وقت نماز ظهر وعصر بداند چهار ركعت نماز خوانده ، ولى نداند به نيت ظهر خوانده يا به نيت عصر ، بايد چهار ركعت نماز قضا به نيت نمازى كه بر أو واجب است بخواند . مسأله 1191 - اگر بعد از گذشتن وقت نماز مغرب وعشاء بداند يك نماز خوانده ولى نداند سه ركعتي خوانده يا چهار ركعتي ، بايد قضاى نماز مغرب وعشاء را بخواند .